20 grudnia 1812 roku, równo 210 lat temu, na mocy dekretu Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego pułk lekkiej jazdy, nazwany przez swój narodowy charakter krakusami.

Jednostka została sformowana z nadwyżek osobowych pozostałych po mobilizacji do wojska książęcego ogłoszonej przez dekret. Kawalerzyści z Małopolski, Wielkopolski oraz Ziemi Kaliskiej i Radomskiej nawiązywali do tradycji kosynierów z doby insurekcji kościuszkowskiej, brali udział w kampanii saskiej Napoleona w 1813 roku, walczyli pod Lützen, Zedtlitz oraz w lipskiej „bitwie narodów” pod rozkazami księcia Poniatowskiego.

Krakusów przede wszystkim wyróżniał oryginalny mundur, na który składała granatowa kurtka wołoszka z naszytymi na piersiach kieszeniami na ładunki prochowe (wzorem ludów kaukaskich), okrągłe karmazynowe czapki zdobione sznurem oraz granatowe spodnie jeździeckie. Jako jazda lekka posługiwali się jedynie pistoletami, lancami oraz szablami. Przez poruszanie się na wytrzymałych konikach oraz zasługi dla cesarza Francuzów otrzymali miano „polskich kozaków”.

Po 1814 roku pułk został sprowadzony do Królestwa z Francji i częściowo wcielony do formacji ułańskich. Krakusi jednak znów stawili się w szeregu podczas powstania listopadowego pod dowództwem generała Dwernickiego, zasłużyli się w bitwie pod Boremlem na Wołyniu.

Tradycje krakusów były kontynuowane podczas powstania styczniowego i w II RP, gdzie od roku 1929 do upadku Polski we wrześniu 1939 roku byli konnym przysposobieniem wojskowym.

Zobacz również: