Słowo o Polsce i Polakach na Litwie – 107. rocznica Odzyskania Niepodległości

Gdzie jesteś Polsko? Szukam Cię w koronie Orła Białego, w lśniących łanach zbóż, w szumie białych brzóz, w wierszu Norwida i we współczesnym utworze muzycznym Grzegorza Ciechowskiego, w pomarszczonych twarzach Rodaków na Kresach i na tablicach mogił pradziadów. Słucham opowieści ludzi starszych i wczytuję się w karty historii, w słowo pisane i żywe ludzi dbających o tożsamość, kulturę i język polski narodu wolnego od stu siedmiu lat.

Na zaproszenie pani redaktor Grażyny Orłowskiej–Sondej, oraz Fundacji Studio Wschód i akcji „Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia”, ratującej polskie nekropolie na Kresach, Syberii i w Kazachstanie, a także wspierającej materialnie pozostałe na Wschodzie polskie rodziny, udałam się w dniach 7-11 listopada 2025 roku wraz z harcerzami, młodymi strażakami, uczniami i nauczycielami szkół z Dolnego Śląska w niezwykłą podróż na Wileńszczyznę, by wspólnie z Rodakami żyjącymi na Litwie uczcić 107. rocznicę odzyskania przez Polskę Niepodległości.

Patriotyczna przygoda rozpoczęła się w miejscowości Wędziagoła (30 km od Kowna), gdzie oczekiwali nas polscy mieszkańcy tej miejscowości, dzieci wraz z nauczycielkami z niedzielnej szkółki, w której uczą się języka ojczystego i historii. W czasie przywitania uczniowie z Dolnego Śląska wręczyli naszym Rodakom przygotowane przez siebie upominki. Pan Ryszard Jankowski, prezes Związku Polaków na Litwie Oddział w Wędziagole oprowadził nas po polskim cmentarzu, na którym spoczywają powstańcy styczniowi z 1863 roku. Zapaliliśmy znicze i oddaliśmy hołd Polakom walczącym o wolną Polskę również przy pomnikach upamiętniających ten narodowy zryw.

Następnie odwiedziliśmy strony rodzinne polskiego noblisty, Czesława Miłosza, kościół w Świętobrodziu, gdzie został ochrzczony oraz miejsce spoczynku rodziny pisarza. Na ziemi kowieńskiej, w Pojeślu spoczywa babcia Józefa Piłsudskiego, Teodora z Butlerów. Od Pana Ryszarda Jankowskiego dowiedzieliśmy się, jak niezwykłą była kobietą. W wieku 74 lat odbyła pieszą pielgrzymkę do Ostrej Bramy. Na Jej nagrobku pozostawiliśmy biało-czerwona flagę.

W kolejnym dniu, dzięki naszemu przewodnikowi Panu Andrzejowi Aszkiełowiczowi, mieliśmy okazje poznać wieś Zułów, w której urodził się marszałek Józef Piłsudski, oraz kościół w Powiewiórce, gdzie w 1867 r. został ochrzczony. Płomieniem zniczy oddaliśmy hołd Marszałkowi Piłsudskiemu pod ogromnym dębem, zasadzonym w Zułowie w roku 1937 przez ówczesnego prezydenta Polski, Ignacego Mościckiego. Straż honorową w czasie naszej uroczystości pełniły poczty sztandarowe dolnośląskich szkół z Góry, Witoszyc, Środy Śląskiej, a także Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej z Gronowa oraz 710 Drużyny Wędrowniczej ZHP „Kedyw”z Legnicy oraz uczniowie z Chocianowa, Wąsosza i Ziębic. W pamięć wbił mi się znamienny wpis o Marszałku na pomniku pod dębem: „Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek”. Płomień zniczy rozbudzał w uczestnikach wewnętrzny ogień patriotycznego ducha i szacunek do ziem będących częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów (w latach 1569-1795), a potem jako Litwa Środkowa (w latach 1922-1940 ).

Kolejny dzień mojej litewskiej przygody rozpoczął się w Niemenczynie od spotkania z niezwykłym Polakiem Panem Edwardem Puncewiczem, wieloletnim starostą, znakomitym gawędziarzem i poetą, strażnikiem polskości. Z zainteresowaniem wysłuchaliśmy przepięknej patriotycznej gawędy przeplatanej wierszami o Ziemi Wileńskiej. Potem zwiedzaliśmy stolicę tego kraju, Wilna. Matka Boska Ostrobramska, Uniwersytet Wileński, pomnik Adama Mickiewicza, Stare Miasto ze wspaniałymi budowlami noszącymi po dziś dzień znamiona polskości, no i wreszcie Cmentarz na Rossie (data założenia rok 1801), gdzie nasza młodzież ustawiła biało-czerwone znicze na grobach w kwaterze wojskowej i Mauzoleum Matka i Serce Syna. Zakończeniem tego dnia było spotkanie w Podbrodziu z harcerzami Wileńskiego Hufca Maryi im. Pani Ostrobramskiej i harcerzami z Głowna połączone ze wspólnym śpiewaniem polskich pieśni patriotycznych.

Z tym właśnie zastępami harcerzy połączyliśmy siły dnia następnego, bardzo wczesnym rankiem 11 listopada, wyruszając w XXXI Sztafecie Niepodległości na etapie Zułów – Niemenczyn – Wilno Cmentarz na Rossie. W ten oto sposób niezmiennie od 31 lat nasi młodzi Rodacy z Polski i Litwy świętują najważniejsze narodowe święto. Sztafeta zakończyła się na wileńskiej Rossie, gdzie odbyły się uroczystości z okazji 107 rocznicy Odzyskania Niepodległości. Deszczowa pogoda nie przeszkodziła w realizowaniu założonego programu i uczestniczeniu w tych pięknych patriotycznych wydarzeniach. Na pytania skierowane do naszych Rodaków mieszkających na Litwie, jak im się obecnie żyje, odpowiadali, że żyją skromnie, ale uczciwie, tu na tej litewskiej ziemi, która jest ich ojczyzną, nie zapominając jednak o Polsce, którą nazywają swoją Macierzą.

Katarzyna Bandura – Nauczycielka w Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Oławie

Wrażenia uczniów

To, czego doświadczyłem i to, co widziałem podczas tegorocznego wyjazdu na Litwę, przerosło moje wszelkie oczekiwania i wyobrażenia. Miałem okazję wziąć udział w pięknej uroczystości w miejscu spoczynku Matki oraz serca Syna Marszałka Józefa Piłsudskiego. Było to dla mnie niesamowite przeżycie i zostanie ono ze mną na zawsze. Mogłem również poznać niezwykle inspirujących ludzi, którzy dbają o polskie dziedzictwo, historię, kulturę i miejsca pamięci na Litwie, poza granicami naszej Ojczyzny. To prawdziwi strażnicy polskości. Cieszę się, że poznałem innych uczestników wyprawy na Litwę. Towarzyszy mi wrażenie, że choć na mapie widnieje Litwa, to na miejscu wciąż jest Polska, bo tam żyją Polacy. Jest dla mnie wzruszające, że mogłem to odczuć. Mam głęboką nadzieję, że ci ludzie będą tam działać i pielęgnować naszą kulturę jak najdłużej.

Adam

Było to niesamowite przeżycie, gdy o świcie 11 listopada dwustuoosobowa grupa harcerzy i uczniów wraz z opiekunami zebrała się w Zułowie przy dębie Piłsudskiego, upamiętniającego człowieka, który miał ogromny wpływ na odzyskanie przez Polskę niepodległości. Po krótkiej uroczystości XXXI Sztafeta Niepodległości wystartowała. Jako fotograf naszej drużyny biegłem kawałek przed pierwszą zmianą, filmując oraz fotografując naszych biegaczy. Po chwili bez wahania chwyciłem polską flagę i wyruszyłem w jeden najpiękniejszych biegów, jakiego doświadczyłem. Podczas całego mojego etapu, uśmiech nie schodził z mojej twarzy. Byłem dumy z możliwości reprezentowania całej Polski oraz polskich strażaków. Takie momenty głęboko zapadają w pamięć oraz silnie umacniają ducha polskości.

Oliwer

Wyjeżdżając na Kresy, skąd pochodzi moja rodzina, nie sądziłem, że przeżyję tyle niezapomnianych chwil. Byłem naprawdę bardzo wzruszony ze spotkania z Polakami w małej wiosce Wędziagoła, którzy dbają o kulturę naszego kraju. Piękne było także to, że gdy szliśmy w naszych bluzach strażackich ulicami Wilna, budziliśmy zainteresowanie wśród przechodniów, którzy zatrzymywali nas i rozmawiali z nami po polsku. Najpiękniejszym momentem całego wyjazdu były obchody Święta Niepodległości o świcie pod dębem posadzonym w miejscu, gdzie wychowywał się późniejszy Marszałek Józef Piłsudski, oraz uroczystości w samo południe na cmentarzu na Rossie. Wzruszającym momentem dla mnie był bieg z flagą Polski w XXXI Sztafecie Niepodległości. Łzy same napływały mi łzy do oczu. Uświadomiłem sobie, że duch polskości będzie przekazywany z pokolenia na pokolenie, a pamięć o bohaterach narodowych na zaginie.

Jakub

Jako potomek Kresowian cieszę się, że mogłem uczestniczyć w wyprawie na Litwę, gdzie odwiedziliśmy Wilno i miejsca związane z życiem tak wybitnych postaci jak Józef Piłsudski czy Czesław Miłosz. Odwiedzanie miejsc pamięci o powstańcach styczniowych i spotkania z Rodakami uzmysłowiły mi, że bycie Polakiem nie zawsze jest łatwe, dlatego godna podziwu jest postawa tych, którzy odważnie do polskości się przyznają i kultywują polskie tradycje.Swoją obecnością na Litwie dajemy im nasze wsparcie i uczymy się od nich patriotyzmu. Jestem dumny, że wziąłem udział w Sztafecie Niepodległości.

Piotr

Podróż na Litwę